ผมได้รู้จักหนังสือเล่มนี้ด้วยความกรุณาจากอาจารย์ ผศ.พัชนี มหาวิทยาลัยบูรพาเมื่อประมาณต้นปี 2549  ตอนที่ผมไปช่วยบรรยายหลักสูตรปริญญาโท HR Inter ที่อาจารย์ได้เริ่มบุกเบิกขึ้น ซึ่งอาจารย์ได้สำเนาหนังสือเล่มนี้จากผู้หลักผู้ใหญ่ในวงการ HR ที่ไปอบรมกับปรมาจารย์ด้านการเปลี่ยนแปลง John Kotter ที่อเมริกาอีกต่อหนึ่ง ตอนที่ได้อ่านครั้งแรก ยังเป็นสำเนาถ่ายเอกสารเพราะหนังสือยังไม่ได้เข้ามาในเมืองไทย พอผมเริ่มต้นอ่านแล้ววางไม่ลง อ่านจบแล้วก็อ่านอีกครั้ง แล้วผมก็ได้ใช้หนังสือเล่มนี้เป็นกรณีศึกษาให้ปริญญาโท HR Inter รุ่นนั้นได้อ่านและแลกเปลี่ยนความเห็นกันในวิชา Strategic HRD

หนังสือเล่มนี้เปิดตัวได้อย่างน่าสนใจกับชุมชนเพนกวินแห่งหนึ่งที่มีชีวิตกันอย่างสุขสบายตามอัตภาพบนก้อนน้ำแข็งขนาดใหญ่ โดยมีผู้นำเป็นกลุ่ม 10 ตัว เรียกว่า Leadership Council มี Louis เป็นหัวหน้าแต่เรื่องเริ่มขึ้นเมื่อมีเจ้าเพนกวินขี้สงสัยและช่างสังเกตอย่าง Fred มองเห็นว่า กำลังมีรอยร้าวที่เกิดขึ้นในพื้นผิวด้านล่างของก้อนน้ำแข็งและมีทีท่าว่าจะขยายจนเป็นอันตรายกับนิคมเพนกวินได้ เขาตัดสินใจนำเรื่องนี้เข้าไปเล่าให้กับ Alice หนึ่งในผู้นำของนิคมเพนกวินแห่งนี้ แรกๆก็ไม่มีใครเชื่อ ก็ต้องมีการพิสูจน์ให้เห็นด้วยการใช้ขวดใส่น้ำ ทิ้งไว้ให้เย็นแล้วชี้ให้เห็นว่าพอมีน้ำเข้าไปแล้วจะดันให้เกิดรอยร้าวจนขวดแตกได้ พอมีเหตุการณ์ที่ชี้ให้เห็นว่า อาจก้อนน้ำแข็งที่เคยอยู่กันสบายๆกำลังจะพังลง ก็เกิดความปั่นป่วน จนต้องมีการบอกล่าวแล้วร่วมกันหาทางออก สุดท้ายมีคำตอบที่สรุปออกมาก็คือ จะไม่มีการอยู่ประจำที่อีกต่อไป แต่จะใช้ชีวิตแบบอพยพย้ายถิ่นเพื่อไปอยู่ยังที่ปลอดภัยกว่า อุดมสมบูรณ์กว่า โดยไม่ยึดติดกับที่ใดที่หนึ่ง ตอนนี้ละที่สนุก เพราะเป็นการตัดสินใจที่ช่างต่างจากวิถีชีวิตที่เคยเป็นมาตั้งแต่บรรพชนเสียนี่กระไร พวกบรรดาแกนนำการเปลี่ยนแปลงก็เลยใช้ทั้งการสื่อสารทุกรูปแบบ ใช้การตั้งทีมลูกเสือหนุ่มค้นหาสถานที่ใหม่ มีการหาทุนเป็นอาหารสะสมไว้ให้ผู้กล้าที่ไปค้นหาสถานที่ใหม่ จนสุดท้ายเมื่อพวกเขาสามารถหาสถานที่อยู่ใหม่ได้ ก็เริ่มออกเดินทางไปด้วยความมั่นใจ เรื่องก็จบลงด้วยการเตรียมตัวออกเดินทาง แล้วทิ้งท้ายด้วยคำพูดที่ผมชอบมากว่า “Being nomad is fun but where is home, Suzy?” แล้ว Suzy ตอบว่า “It’s simple Tom – Home is where the ones you love are”  

หนังสือเล่นนี้หากจะอ่านให้เป็นเรื่องสนุกก็เป็นเหมือนวรรณกรรมเยาวชนอ่านได้ไม่รู้เบื่อ แต่หากมองในแง่ของการบริหารการเปลี่ยนแปลงก็จะเป็นหนังสือที่ให้ข้อคิดที่คมและนำไปใช้ได้ โดยได้ชี้ให้เห็นขั้นตอนของการบริหารการเปลี่ยนแปลง ไล่ตั้งแต่ขั้นตอนของการเตรียมการ เป็นการสร้างความให้คนในองค์กรเกิดความรู้สึกว่าจะต้องเปลี่ยนแปลง จากนั้นก็ตั้งทีมที่จะนำการเปลี่ยนแปลงเน้นให้เลือกคนที่มีบารมี มีความน่าเชื่อถือ มีความสามารถในการสื่อสารที่ดี จากนั้นก็เข้าสู่ขั้นตอนว่าจะต้องตัดสินใจว่าจะทำอะไร โดยมีการกำหนดวิสัยทัศน์และกลยุทธ์ในการเปลี่ยนแปลง แล้วเข้าสู่ขั้นตอนของการทำให้เกิดขึ้นจริงโดยการสื่อสารเพื่อสร้างความเข้าใจและให้เกิดการยอมรับ มีการเสริมแรงให้บุคคลอื่นสามารถดำเนินการได้ มีการสร้างชัยชนะในระยะสั้นให้เห็นคือให้มีผลสำเร็จอยู่บ้างเพื่อเป็นกำลังใจ ตอกย้ำความสำเร็จดังกล่าวมากขึ้นในวงกว้าง จากนั้นก็เข้าสู่ขั้นตอนสุดท้ายคือการทำให้คงอยู่ด้วยการสร้างวัฒนธรรมใหม่ ซึ่งขั้นตอนที่ว่ามาทั้งหมด ได้สะท้อนอยู่ในเนื้อหาของหนังสืออย่างแยบยล แน่นอนว่าหากใครจะมีการปรับใช้จริงในองค์กร ก็คงจะต้องประเมินสภาพแวดล้อมเพื่อดูว่าจะให้น้ำหนักกับขั้นตอนไหน อย่างไร และก็คงไม่เกินเลยนักหากผมจะบอกว่า อย่าคิดสร้างการเปลี่ยนแปลงในองค์กร หรืออย่าคิดนำการเปลี่ยนแปลง หากยังไม่ได้อ่านหนังสือเล่มเล็กเล่มนี้